Arolwg yn codi pryderon am ddarpariaeth gwasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru yn ystod yr argyfwng Covid-19

Mae arolwg cenedlaethol gan yr elusen iechyd meddwl Gymreig Hafal wedi datgelu’r problemau sydd yn cael eu profi ar draws Cymru wrth i gleifion geisio cael mynediad at gefnogaeth yn ystod yr argyfwng Covid-19.

Mae’r arolwg, a gwblhawyd gan fwy na 300 o gleifion ar draws y wlad, wedi datgelu fod iechyd meddwl 74% o bobl a fu’n cymryd rhan yn yr arolwg yn dweud bod yr argyfwng coronafeirws wedi effeithio’n negatif ar eu hiechyd meddwl, gyda bron i ddau draean (63%) yn dweud nad ydynt wedi medru gweld eu Meddyg Teulu yn y pythefnos blaenorol.

Roedd bron i hanner y sawl a fu’n cymryd rhan yn yr arolwg (46%) heb gael gwybod am yr hyn sydd yn digwydd  i’r gwasanaethau iechyd meddwl yn eu hardaloedd lleol, ac roedd 37% wedi dweud bod gwasanaethau wedi cael eu canslo yn y pythefnos blaenorol. Roedd  14% wedi profi trafferthion yn cysylltu gyda’u Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol (CMHT) ac nid oedd 44% wedi cael gwybod am yr  hyn y dylent wneud neu pwy oedd y pwynt cyswllt pe bai eu hiechyd meddwl yn dirywio neu pe baent yn profi argyfwng.

Roedd unigolion wedi dweud eu bod wedi cael nifer o drafferthion gyda gwasanaethau iechyd meddwl yn ystod y cyfnod hwn o gyfyngiadau symud gan gynnwys y canlynol:

“Roeddwn wedi trefnu ‘apwyntiad brys’ (ym mis Ionawr) ar gyfer canol Mawrth, ond canslwyd hyn dros y ffôn, am gyfnod amhenodol, tair awr cyn yr oeddwn i fod yno.”

“Canslwyd fy adolygiad, roedd gen i lawer i’w drafod ond nid wyf yn gwybod pryd y bydd y cyfarfod yn cael ei ail-drefnu.”

“Mae ECT fy mhartner wedi ei ganslo yn sgil Covid-19. Mae wedi mynd yn isel iawn ei ysbryd ac ystyried hunanladdiad. Rwyf wedi siarad gyda’r Timau Iechyd Meddwl Cymunedol ond roeddynt wedi dweud nad oedd modd iddynt wneud dim byd yn sgil y coronafeirws?”

“Mae fy Nyrs Seiciatryddol Gymunedol wedi gadael. Nid wyf yn gwybod pwy yw fy nyrs newydd ac nid wyf wedi clywed gan rywun.”

Dywedodd Prif Weithredwr Hafal Alun Thomas: “Mae canlyniadau’r arolwg yn hynod bryderus ac mae’n cadarnhau’r hyn yr ydym yn clywed ar lawr gwlad: mae pobl yn aml mor bryderus fod gwasanaethau o dan bwysau yn sgil Covid-19 fel nad ydynt yn galw am help pan maent angen help, ond pan eu bod yn  galw am help, maent yn cael trafferth wrth geisio cael mynediad at wasanaethau iechyd meddwl yn ystod y cyfnod hwn.

“I bobl ag afiechyd meddwl difrifol, mae hyn yn fygythiad go iawn i’w hiechyd a’u lles.”

Mewn llythyr agored i’r Gweinidog yn gynharach y mis hwn, roedd Cadeirydd Hafal, Mair Elliott, wedi codi pryderon am gyflwr cyfredol y ddarpariaeth iechyd meddwl, gan ddatgan: “Fel Cadeirydd yr elusen iechyd meddwl Hafal, rwyf yn ysgrifennu atoch ar frys er mwyn mynegi fy mhryderon difrifol am ddiogelwch y cleifion iechyd meddwl mwyaf bregus a’u gofalwyr a’u teuluoedd yng Nghymru yn ystod yr argyfwng coronafeirws ac yn gofyn i chi am sicrwydd na fydd hyn effeithio ar eu diogelwch.

“Rydym yn gweld bod y gefnogaeth gan y Timau Iechyd Meddwl Cymunedol bron wedi diflannu’n llwyr; ac mae mynediad at glinigau clozapine wedi ei effeithio; mae cleifion yn cael eu rhyddhau’n gynnar o unedau i gleifion mewnol tra bod unedau eraill yn cau gyda’r gwasanaethau yn cael eu diwygio i ffocysu ar welyau dementia.”

Mae Hafal yn parhau i gefnogi pobl ag afiechyd meddwl ar draws Cymru drwy gyfrwng y 22 rhwydwaith sirol a thrwy’r  “Addewid” sydd yn addo cynnig cefnogaeth barhaus i unrhyw un sydd yn y grŵp cleient.

Am fwy o wybodaeth, neu am grynodeb llawn o ganfyddiadau’r arolwg, yna cysylltwch os gwelwch yn dda gyda Matt Pearce, Pennaeth Cyfathrebu, drwy e-bostio matthew.pearce@hafal.org