Sut i aros yn iach yn ystod yr argyfwng coronafeirws: cyngor i bobl ag afiechyd meddwl

Mae ymlediad y coronafeirws yn cael effaith sylweddol ar ein bywydau bob dydd. Rhaid i sicrhau pellter cymdeithasol a hyd yn oed hunan-ynysu. Mae hyn yn medru bod yn bryderus i unrhyw un,  ac i’r sawl sydd eisoes â phroblem iechyd meddwl, mae’n medru achosi hyd yn oed mwy o bryder.  

Ond mae modd i bawb ohonom gymryd rhai camau syml i’n helpu ni ac aros yn iach.  Dyma gyngor ar sut i gadw’n iachus.   

 

Sicrhewch eich bod yn derbyn cymorth ar gyfer eich afiechyd meddwl  

Mae’n hanfodol bwysig eich bod yn gofalu am eich iechyd meddwl yn ystod yr argyfwng coronafeirws ac yn dilyn y canllawiau ynglŷn ag aros yn iach yn gorfforol.

Os ydych yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl, dylent fod yn cyflwyno cynlluniau  wrth gefn er mwyn parhau i dderbyn cymorth – er nad oes modd darparu’r cymorth hwnnw mewn person mwyach. Er enghraifft, efallai bod modd cynnal ymgynghoriad dros y ffôn neu fideo yn hytrach nag wyneb i wyneb. Os oes rhaid canslo apwyntiadau, dylech gael gwybod am hyn ymlaen llaw.

Os ydych yn pryderi am unrhyw newidiadau i’r gwasanaethau yr ydych yn derbyn, rhowch wybod iddynt sut ydych yn teimlo a gofynnwch pa gymorth amgen sydd ar gael.   

Os ydych yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl eilaidd, dylech feddu  ar gydlynydd gofal. Sicrhewch fod y manylion diweddaraf gennych am eich cydlynydd gofal a dylech gadw mewn cysylltiad cyson gyda hwy.

Efallai bod gofalwr neu aelod teulu gennych sydd yn darparu cymorth yn rheolaidd, ond bod hunan-ynysu a chadw pellter cymdeithasol yn lleihau’r cymorth y maent yn medru ei darparu. Rydych chi a’ch gofalwr yn medru siarad gyda’ch cydlynydd gofal neu aelodau eraill o’r tîm iechyd meddwl er mwyn paratoi ar gyfer hyn. Efallai mai eich cynllun gofal a/neu’ch  asesiad gofalwr yw’r lle gorau i gofnodi’r cynlluniau yma. Os yw eich gofalwr yn methu eich cefnogi am gyfnod o amser, yna dylai’r gwasanaethau cymdeithasol ddarparu cymorth.

Ystyriaeth allweddol arall yw sicrhau eich bod yn derbyn eich  meddyginiaeth rheolaidd yn ystod yr argyfwng. Er y rheolau cadw pellter cymdeithasol, mae hawl gennych fynd i’r fferyllfa er mwyn casglu unrhyw  bresgripsiynau amlroddadwy, ond dilynwch y canllawiau ar gadw’n ddiogel. A chofiwch, ni ddylech ymweld gyda meddygfa, Meddyg Teulu neu ysbyty, os ydych chi neu rywun arall sydd yn byw gyda chi yn dangos symptomau o’r coronafeirws.

Mae modd i chi ofyn i’ch fferyllydd os ydynt yn medru dod â’r feddyginiaeth i chi. Efallai bod gwasanaethau cymorth yn medru helpu cludo’r feddyginiaeth atoch os ydych yn hunan-ynysu – gofynnwch i’ch cydlynydd gofal  am fwy o wybodaeth. Mae yna fferyllfeydd ar-lein y mae’n bosib defnyddio: yn yr achos hwn, bydd y fferyllydd ar-lein yn delio’n uniongyrchol gyda’r fferyllydd er mwyn trefnu a danfon eich meddyginiaeth atoch. Yn olaf, rydych yn medru gofyn i rywun arall i gasglu eich meddyginiaeth ar eich rhan, os ydych wedi dweud wrth y fferyllfa ymlaen llaw.

Os ydych yn cymryd clozapine, yna sicrhewch eich bod yn cael profion gwaed rheolaidd a gofynnwch am gyngor os oes gennych unrhyw symptomau o beswch neu anwyd (gan y dylech fod wedi derbyn y cyngor hwn pan yn derbyn clozapine am y tro cyntaf).

Mae yna rai newidiadau dros dro wedi eu gwneud i’r Ddeddf Iechyd Meddwl mewn ymateb i  Covid-19: rydych yn medru gweld manylion y newidiadau yma. Mae’r newidiadau yma yn ymwneud gyda materion ymarferol fel sawl meddyg sydd angen bod yn rhan o’r broses a’r amserlen ar gyfer gweithredu’r Ddeddf.

Os ydych yn yr ysbyty, efallai y bydd ymweliadau yn cael eu cyfyngu yn sgil yr argyfwng coronafeirws, ac felly, gweithiwch gyda staff er mwyn canfod ffyrdd eraill i gadw mewn cysylltiad  (e.e. Skype).

Yn olaf, os ydych yn teimlo’n orbryderus, yna siaradwch gyda rhywun. Mae llawer o Feddygon Teulu nawr yn cynnal ymgynghoriadau dros y ffôn. Mae Hafal yn cynnal cymuned ar-lein – Clic  – lle y mae modd i chi siarad ag eraill mewn lle diogel. Os ydych yn teimlo’n isel iawn ac yn cael trafferth ymdopi, yna peidiwch ag oedi cysylltu ag Addewid Hafal, y Samariaid neu CALL.

Un syniad da yw cadw dyddiadur o’ch holl apwyntiadau ynghyd ag unrhyw amser pan fydd angen i chi gymryd eich meddyginiaeth. Syniad arall yw gwarantu bod manylion cyswllt brys wedi eu diweddaru a bod cydlynwyr gofal allweddol wedi eu cadarnhau. Mae modd i chi dderbyn y wybodaeth ddiweddaraf am y coronafeirws – er enghraifft, gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Yn ogystal â’r uchod, efallai bod yna gamau syml y mae modd i chi gymryd er mwyn cynnal eich lles yn ystod yr argyfwng coronafeirws, gan gynnwys:

Cadwch mewn cysylltiad

Tra nad yw gweld ffrindiau a theuluoedd mewn person yn bosib yn ystod yr argyfwng coronafeirws, mae’n bwysig sicrhau eich  bod dal yn cysylltu ag eraill – boed ar y ffôn, fideo, e-bost, neges destun neu’r cyfryngau cymdeithasol.   Efallai eich bod am drefnu amseroedd penodol er mwyn siarad gyda theulu a ffrindiau, yn enwedig os ydych yn hunan-ynysu.    Cofiwch fod yna gymuned ar-lein diogel fel Clic Hafal, lle’r ydych yn medru siarad yn ddiogel ag eraill am eich iechyd meddwl.

Peidiwch â thalu gormod o sylw i’r newyddion negatif.

Mae’n bwysig eich bod yn gwybod a’n deall yr hyn sydd yn digwydd ynglŷn â’r coronafeirws, ond os ydych yn teimlo fod yr holl sylw yn y wasg yn eich gwneud yn orbryderus, ceisiwch gyfyngu’ch hun i wrando ar un ffynhonnell ddibynadwy o newyddion a  gwiriwch hyn unwaith neu ddwywaith y diwrnod.

Mae camwybodaeth yn medru ymddangos weithiau yn y cyfryngau cymdeithasol,  ac felly, os yw’r hyn sydd ar y cyfryngau cymdeithasol yn peri gofid i chi, yna dylech gael seibiant a’i diffodd!

 

Cadwch eich meddwl yn weithgar

Yn sgil yr coronafeirws, mae llai a llai o gyfleodd i fynd allan i gymdeithasu, gyda gwasanaethau yn cau a phobl yn hunan-ynysu.  Felly, ceisiwch ddod o hyd i ffyrdd i ymddiddori eich hun a chadw eich meddwl yn effro.

Os ydych yn hunan-ynysu, mae creu strwythur ar gyfer eich diwrnod yn syniad da, gyda gweithgareddau gwahanol ar gyfer amseroedd gwahanol  – neu hyd yn oed gosod oriau gwaith rheolaidd os ydych yn gweithio o adref.

Os oes amser sbâr gennych, pam na wnewch chi roi cynnig ar rywbeth newydd? Gall hyn gynnwys arbrofi gyda rysáit newydd, darllen rhywbeth gwahanol, defnyddio’r rhyngrwyd er mwyn ymchwilio pwnc arbennig, gwnïo, dod o hyd i gerddoriaeth newydd, origami, cadw dyddiadur neu flog, cadw llyfr sgrap, gwylio cyfres deledu newydd … mae’r rhestr yn ddiddiwedd!

Am lwyth o syniadau, cliciwch yma.

Fodd bynnag, cofiwch hefyd fod modd gorweithio’r meddwl! Er enghraifft, mae treulio oriau yn chwarae gemau fideo yn medru aflonyddu ar batrymau ac arferion cysgu.

 

Gofalwch ar ôl eich iechyd corfforol!

Rydym oll yn gwybod bod gofalu am iechyd meddwl hefyd yn golygu gofalu am eich iechyd lles cyn bwysiced â gofalu am eich iechyd corfforol.

Y peth amlwg yn gyntaf: os ydych yn hunan-ynysu, mae’n bwysig eich bod yn derbyn cyflenwad cyson o fwyd ac unrhyw feddyginiaeth sydd angen. Mae modd i ffrindiau, teulu, cymdogion a chydweithwyr  helpu gyda chyflenwadau, a meddyginiaeth  ac mae archfarchnadoedd yn ceisio cynyddu’r nifer o wasanaethau .

Mae bwyta’n iachus ac yfed digon o ddŵr hefyd yn allweddol o ran cadw’n iachus. Os ydych yn styc adref ac wedi diflasu, efallai bod yna duedd i fwyta ac yfed gormod o  alcohol, ayyb. Mae gosod amser penodol ar gyfer bwyta a gwneud pethau yn medru helpu ynghyd â chymryd rhan mewn digon o weithgareddau.   Mae hefyd yn beth da i barhau’n weithgar – hyd yn oes os yw hyn yn golygu glanhau, cerdded i lan ac i lawr y grisiau neu wneud ymarferion cadw’n heini yn y gadair. Mae mynd allan i’r awyr agored hyd yn oed yn well, cyn belled â bod hynny’n cael ei wneud yn ddiogel a heb ddod i gysylltiad ag eraill. A oes modd mynd am dro i’r parc lleol? A oes modd i chi wneud ychydig o arddio?

Dilynwch Hafal ar y cyfryngau cymdeithasol ynglŷn ag aros yn weithgar yn eich cartref, a hynny gan Lysgennad Hafal a’r’ arwr rygbi Dafydd James

 

Cefnogwch bobl eraill!

Yn olaf, mae’n werth cofio fod pawb ohonom wedi ein heffeithio gan hyn – ac efallai bod rhywun y mae modd i chi ei gefnogi. A ydych yn gwybod  am rywun sydd yn byw ar ben ei hun, yn fregus neu’n cael trafferth yn ymdopi ar be  eich hun? Os yn bosib, ceisiwch gysylltu gyda hwy – mewn ffordd sydd yn ddiogel. Efallai mai galwad ffôn neu neges destun yw’r ffordd orau. Ond mae’n medru gwneud gwahaniaethu’r sawl sydd yn teimlo eu bod wedi eu hynysu ac yn unig.

A oes unrhyw  awgrymiadau gennych ynglŷn â chynnal iechyd meddwl yn ystod yr argyfwng coronafeirws? Pa na wnewch chi rannu eich syniadau ar ein cymuned ar-lein Clic?

Am fwy o wybodaeth am Addewid Hafal – ein haddewid i’n grŵp cleient  i ddarparu cefnogaeth a chyswllt cyfeillgar a pharhaus  – cliciwch yma os gwelwch yn dda