Blog Jo: Meddyliwch am y rhai hynny sydd ag afiechyd meddwl difrifol ac o dan glo ar hyn o bryd

Mae hwn yn gyfnod heriol wrth i ni ddelio gyda’r pandemig Covid-19 (coronafeirws) ac rwyf am ddefnyddio’r Blog yma i ddarparu gwybodaeth, cefnogaeth a sicrwydd i bobl sydd wedi eu heffeithio gan y Ddeddf Iechyd  Meddwl – a thynnu sylw at eu hanghenion yn ystod yr argyfwng yma…

 

Newidiadau i’r Ddeddf Iechyd Meddwl

Efallai eich bod wedi clywed am y newidiadau dros dro i’r Ddeddf Iechyd Meddwl mewn ymateb i  Covid-19: rydych yn medru gweld manylion y newidiadau yma. Wrth gwrs, nid yw’r newidiadau yma yn ymwneud gydag adolygiad diweddar neu ddiwygiad hirdymor o’r Ddeddf.

Rwyf wedi ystyried y newidiadau a hoffem gynnig sicrwydd i’r bobl hynny a fydd o bosib yn cael eu heffeithio ganddynt. Mae’r newidiadau yn ymwneud gyda materion ymarferol fel sawl meddyg sydd angen bod yn rhan o’r broses a’r amserlen ar gyfer gweithredu rhannau o’r Ddeddf. Nid ydynt yn ddelfrydol ond maent yn gwneud synnwyr yn yr amgylchiadau presennol. Rwyf wedi fy argyhoeddi y bydd pobl sydd wedi eu heffeithio yn fwy diogel, oherwydd oni bai am y newidiadau, byddai’r prosesau sydd yn rhan o’r Ddeddf dipyn yn fwy araf yn sgil y pwysau ar y meddygon ac eraill sydd yn ceisio delio gyda’r argyfwng presennol.

Y rhai hynny sydd wedi eu cadw mewn ysbytai a charchardai  

Rwyf yn pryderi am y bobl hynny sydd ag afiechyd meddwl difrifol ac o dan glo ar hyn o bryd, boed eu bod mewn ysbyty neu garchar. Mae’r tri pheth canlynol yn dod i’r meddwl:

  • Dod i gysylltiad gyda’r afiechyd: Mae yna risgiau amlwg os ydych yn dal afiechydon heintus mewn ysbytai a charchardai. Nid wyf yn mynd i roi darlith i’r arbenigwyr ar sut i fynd i’r afael gyda hyn ond gadewch i ni feddwl am gyfrifoldeb arbennig y wladwriaeth tuag at y sawl sydd o dan glo, ac yn enwedig y rhai mwyaf bregus. Dylid rhoi’r flaenoriaeth uchaf i ddiogelwch y bobl yma yn sgil y ffaith nad oes modd iddynt amddiffyn eu hunain gymaint ag arfer o ganlyniad i’w amgylchiadau.

Mae’n dda clywed gan Hafal fod ysbytai’r GIG a Chanolfan Adferiad Gellinudd Hafal yn gweithio’n galed er mwyn gweithredu’r un  mesurau diogelwch â’r rhai a geir mewn ysbytai. Mae cleifion a theuluoedd yn medru chwarae eu rhan hefyd drwy ddilyn y rheolau a’r gweithdrefnau angenrheidiol.   

  • Sgil-effeithiau anuniongyrchol: Rhaid i ni ofalu ein bod yn lliniaru effaith y mesurau rheoli a rhoi mwy o bwysau ar adnoddau. Mae mesurau i reoli’r afiechyd, cyfyngu ar ymweliadau, salwch ymhlith staff a defnyddio staff newydd – oll yn ffactorau sydd yn medru effeithio ar gleifion a charcharorion.

Eto, rhaid i gleifion a theuluoedd geisio deall y pwysau yma a gweithio gyda staff er mwyn sicrhau bod pawb yn medru delio gyda’r argyfwng.  

  • Mynediad at welyau: pryder arall yw bod cleifion bregus yn cael eu rhyddhau yn rhy gynnar a bod cyfyngiadau cynyddol ar gyfer cael mynediad at welyau ymhlith y sawl sydd gwir eu hangen. Efallai y bydd yna bwysau o’r fath ond mae angen sicrhau bod pawb yn ddiogel – ni ddylem gyfaddawdu safonau diogelwch.

Gan fod fy ymgyrch ehangach yn ffocysu ar bobl yn cael eu dal yn erbyn eu hewyllys, rwyf wir yn poeni amdanynt – ond wrth gwrs, bydd llawer o’r pryderon yma yn effeithio ar gleifion gwirfoddol.

Felly, rwyf yn galw ar gleifion mewnol, carcharorion a theuluoedd i ddeall y canlynol: dylech ddisgwyl ychydig o anghyfleustra ac aflonyddwch; chwaraewch eich rhan gan weithio gyda staff er mwyn helpu pawb i oroesi hyn ac wrth gwrs, os oes rhywbeth yn mynd o’i le a’ch bod yn teimlo’n anniogel neu mewn peryg, yna mae dal modd codi hyn gyda staff yr ysbyty neu’r carchar neu gyda’r rheolwyr; maent yno i’ch helpu.  

Ac i bawb!

Yn sgil testun y Blog yma, rwyf wedi ffocysu ar gleifion mewnol a charcharorion ond rwy’n gwybod fod Covid-19 yn her i iechyd meddwl pawb ac rydym oll angen gofalu am ein hunain. Lle da i ddechrau yw’r canllaw gwych canlynol gan Hafal –  Pum tip i ofalu am eich iechyd meddwl yn ystod yr argyfwng coronafeirws – ac mae modd cysylltu o’r dudalen hon gyda llawer iawn o gynnwys ardderchog a chefnogol ar wefannau a chyfryngau cymdeithasol Hafal

Disgwyl ymlaen

Nawr, rwy’n gwybod nad yw’n realistig i ddisgwyl rhyw lawer yn ystod y diwrnodau nesaf am bolisi hirdymor newydd ar iechyd meddwl. Mae’r GIG ac adrannau eraill Llywodraeth Cymru (a’m ffrindiau yn  Hafal a darparwyr eraill) yn ceisio mynd i’r afael yn delio gyda’r argyfwng coronafeirws – ac rydym oll am eu gweld yn rhoi’r flaenoriaeth uchaf i hynny. Mae angen diwygio’r Ddeddf Iechyd Meddwl ond bydd angen aros tan ein bod yn delio gyda bygythiad difrifol yr afiechyd hwn.

Ond rwyf am eich sicrhau y byddaf yn gwthio’r achos cyn gynted ag y bydd pethau yn gwella. Yn y cyfamser, rwyf yn hyderus ac yn optimistaidd  a dylech chithau fod hefyd – byddwn yn delio a’n dod dros hyn gyda’n gilydd!

Jo