Nodwch y dyddiad: 30ain Ionawr yw Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc 2020

30ain Ionawr yw Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc – sef digwyddiad blynyddol a chenedlaethol sydd yn cael ei arwain gan yr Ymddiriedolwyr Gofalwyr. 

Beth yw’r Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc?

Mae’r Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc  yn codi ymwybyddiaeth o’r heriau y mae pobl ifanc yn wynebu ac yn ymgyrchu o blaid rhoi mwy o gymorth iddynt.   

Eleni, mae’r Ymddiriedolaeth Gofalwyr wedi lansio’r ymgyrch Count Me In! sydd yn gofyn i ddarparwyr addysg i wneud mwy i adnabod gofalwyr ifanc a sicrhau eu bod yn cael eu cydnabod a’u cefnogi. Mae hyn yn cynnwys sicrhau bod gofalwyr ifanc yn gwybod sut i gael mynediad at y gwasanaeth gofalwyr ifanc lleol.   

Beth yw gofalwr ifanc a phwy yw’r gofalwyr ifanc?

Mae’r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru)  2014 yn diffinio gofalwr fel ‘person sydd yn darparu neu’n bwriadu darparu gofal i oedolyn neu blentyn anabl’1 – nid oes isafswm o ran  yr oriau y mae’n rhaid i unigolyn ddarparu gofal er mwyn cael ei adnabod fel gofalwr.  Mae gofalwr ifanc yn cael ei ddiffinio fel rhywun sydd o dan 18 mlwydd oed. Bydd rôl Gofalwyr yn amrywio  ond mae’n medru cynnwys ymgymryd  â thasgau bob dydd yn y tŷ fel rheoli cyllideb y teulu, coginio a glanhau tra bod eraill yn medru helpu unigolyn i wisgo, golchi neu gymryd meddyginiaeth.

Roedd yr arolwg diweddaraf o blant rhwng 11 a 16 yng Nghymru2 wedi canfod fod 16% o bobl ifanc yn ystyried eu bod yn meddu ar ryw fath o gyfrifoldeb gofalu am aelod teulu sydd ag anabledd neu salwch corfforol neu feddyliol. Roedd Arolwg Cenedlaethol Cymru3 wedi canfod fod 6% o’r sawl dros 16 mlwydd oed yn gofalu am aelodau teulu neu ffrind am fwy nag 20 awr yr wythnos. Mae’r rhai hynny sydd yn byw mewn ardaloedd llai cyfoethog yn fwy tebygol o feddu ar gyfrifoldeb gofalu3. Efallai nad yw hyn gwbl gynrychioladol o’r nifer o ofalwyr ifanc yng Nghymru gan na fydd yr holl unigolion sydd â rôl gofalu yn ystyried eu hunain yn ofalwyr.

Beth yw effaith gofalu ar eu bywydau?

Mae’r dystiolaeth yn awgrymu fod gofalwyr ifanc yn fwy tebygol o fod yn absennol o’r ysgol, yn meddu ar iechyd meddwl a chorfforol gwaeth ac yn medru cael problemau yn derbyn cymorth gan eu sefydliad addysgol.4,5. Roedd arolygon o ofalwyr ifanc yn yr ysgol yn nodi fod mwy na chwarter wedi profi bwlio yn sgil eu rôl fel gofalwr4.

Er bod y mwyafrif o ofalwyr ifanc (67%4) wedi hysbysu’r ysgol am eu rôl gofalu, roedd cyfran sylweddol heb wneud hyn, ac yn teimlo nad oedd ‘unrhyw bwynt’ gwneud hyn gan nad oeddynt yn credu y byddent yn derbyn unrhyw gymorth neu ddealltwriaeth.    

O dan y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru)  20141, mae gofalwyr o BOB oedran yn meddu ar yr hawl i dderbyn asesiad o’u hanghenion a rhaid i’r awdurdodau lleol drefnu cymorth i ddiwallu eu hanghenion. Mae Estyn, arolygiaeth addysg a hyfforddiant yng Nghymru, wedi datblygu argymhellion eglur6 ar gyfer y ddarpariaeth i bobl ifanc mewn ysgolion a cholegau – yma yn Hafal, rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithredu’r argymhellion yma a pharhau i adolygu’r cymorth a gynigir i ofalwyr ifanc yng Nghymru.    

Sut y mae Hafal yn helpu gofalwyr ifanc?

Mae Hafal Croesffyrdd yn elusen gofrestredig yng Nghymru sydd yn darparu cymorth ymarferol, gwybodaeth a chefnogaeth i ofalwyr di-dâl o bob oedran. Mae Hafal Croesffyrdd yn darparu gofal preswyl yn y cartref, yn rhoi’r cyfle i ofalwyr  i gael cyfle i gael seibiant. Mae’r gwasanaethau sydd ar gael ar hyn o bryd ar draws ardaloedd Bwrdd Iechyd Prifysgol  Hywel Dda a Bwrdd Iechyd Dysgu Powys, a’r ardaloedd yn awdurdodau lleol Ceredigion, Sir Benfro a Phowys.

I’r rhai hynny sydd yn gofalu am unigolyn ag afiechyd meddwl difrifol,  mae Hafal hefyd wedi creu ‘Cynllun Deg Pwynt’ gyda mewnbwn a phrofiad mwy na 400 o aelodau sy’n ofalwyr yn Hafal. Mae hyn yn ceisio cynnig cyngor ymarferol, positif ar sut i weithio tuag at sicrhau’r ansawdd bywyd gorau  i chi’ch hun a’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano.  

Mae gwefan Iechyd Meddwl Cymru Hafal yn darparu’r cyngor a chanllawiau ar hawliau cyfreithiol gofalwyr yng Nghymru.    

Cyfeiriadau

1.          Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Deddf Gwasaanethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru)  2014. (2014).

2.          Hewitt, G., Anthony, R., Moore, G., Melendez-Torres, G. J. & Murphy, S. Student Health and Wellbeing In Wales: Report of the 2017/18 Health Behaviour in School-aged Children Survey and School Health Research Network Student Health and Wellbeing Survey. (2019).

3.          Llywodraeth Cymru ac Ystadegau Cymru. Arolwg Cenedlaethol Cymru 2017-18. (2018).

4.          Sempik, J. & Becker, S. Young Adult Carers at School: Experiences and Perceptions of Caring and Education. (2013).

5.          Sempik, J. & Becker, S. Young Adult Carers at College and University. (2014).

6.          Estyn. Darpariaeth ar gyfer gofalwyr ifanc mewn ysgolion uwchradd, colegau addysg bellach ac unedau atgyfeirio disgyblion ar draws Cymru. (2019).