Triniaeth a therapiau arall

Dylai'r ystod o wasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru gynnwys ymyriadau seicolegol yn ogystal â seiciatryddol, a dylent gynnig:

- Yr hawl i gael triniaethau effeithiol i reoli symptomau anablu a gofidus salwch meddwl difrifol.
- Gwasanaethau iechyd meddwl cynhwysfawr ar gael i'r sawl y mae arnynt eu hangen.
- Trefn gyflawn ar gyfer rheoli gofal: asesu, cynllunio, gweithredu ac adolygu gan dîm aml-ddisgyblaethol, ond wedi'i chydlynu gan unigolyn penodol.
- Fframwaith deddfwriaethol priodol, sy'n adlewyrchu gwerthoedd yr unigolyn gan sicrhau bod gan y cyhoedd hyder mewn gwasanaethau iechyd meddwl.

Dylai'r ffocws fod ar adfer a gwella yn hytrach nag ar gyfyngu unrhyw gyflwr, ac mae triniaethau cyfoes erbyn hyn yn cynnig llawer gwell cyfle i lwyddo yn hynny o beth.

Amlygir hyn yng Ngham Allweddol 23 Safon 6 y Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol i Gymru: : "Rhaid darparu ystod cynhwysfawr o therapïau seicolegol yn seiliedig ar dystiolaeth ymhob rhan o Gymru, ynghyd â'r hawl i gael gwasanaethau mwy arbenigol."

Y dewis /ystod o driniaeth a therapi y gellir eu hystyried mewn dull holistaidd yw:

• Seicotherapi (Psychotherapy)
  Mae seicotherapi yn golygu ‘gwella meddyliol'.
  • Daw o'r Groeg am y meddwl (psyche)
  • a'r Lladin am wella (therapia)
  • Ar hyn o bryd mae dros 300 o ffurfiau ar seicotherapi a chwnsela.
  • Yn ôl Barker (1999) mae tair prif swyddogaeth i seicotherapi;
  • Cefnogaeth ~ i leihau gofid trwy gynnig arweiniad, sicrwydd, hyrwyddo hunan-barch, galluogi amddiffynfeydd ymdopi.
  • Ail-addysgu ~ helpu i wneud newidiadau, ymdrechion i ail-addasu, cyrraedd nodau.
  • Ail-adeiladu - archwiliad dyfnach o wrthdaro yr anymwybod, datblygu personoliaeth.
  • Cynhaliaeth drefnus am amser penodedig i gynorthwyo unigolion sydd ag anawsterau emosiynol a phroblemau a phrosesau seicolegol. Yn eu plith mae therapi dirnadol, therapi grŵp a therapi teulu.
  • Ymyriadau Teulu - Os yw person yn byw gyda'i deulu neu mewn cysylltiad agos â'i deulu (gan gynnwys gofalwyr a phartneriaid). Gall gwaith teulu leihau'r siawns o ddioddef gwaeledd meddwl pellach.
  • O gymorth arbennig i bobl sydd wedi dioddef gwaeledd meddwl yn y 3 mis diwethaf neu sydd mewn perygl o ddioddef gwaeledd meddwl.
  • Yn gymorth hefyd i bobl sydd â symptomau fel lleisiau neu feddyliau rhyfedd sy'n aros ar ôl gwaeledd meddwl.
  • Hyd ac Amodau Ymyriadau Teulu - Ni ddylai hyd ymyriad teulu fod yn hwy na 6 mis, gyda mwy na 10 o sesiynau wedi'u trefnu.
  • Yn ôl canllawiau NICE, dylid cynnig ymyriad teulu i holl deuluoedd unigolion â schizophrenia sydd wedi ailwaelu yn ddiweddar, sy'n cael eu hystyried ‘mewn perygl' o ailwaelu, neu sydd â symptomau parhaus ac sy'n byw gyda'u teulu neu mewn cysylltiad agos â'u teulu.
  • Eithriadau N.I.C.E. - Ni chynigir Ymyriadau Teulu i unigolion â schizophrenia:
    • Nad ydynt yn gallu cymryd rhan mewn trafodaeth wybodus â'r clinigwr sy'n gyfrifol am y driniaeth ac nad yw'r eiriolwr neu'r gofalwr ar gael.
    • Lle mae'r unigolyn yn gwrthod caniatáu trafod ymyriadau teulu gyda'i deulu/theulu.
    • Lle mae'r teulu'n gwrthod cymryd rhan.
• Adfer
  Pan gaiff ei gynnig mewn ysbyty neu ei gydlynu oddi yno, mae hyn yn aml yn cynnwys therapi galwedigaethol i adennill a dysgu sgiliau cymdeithasol a sgiliau byw newydd.
• Therapïau amgen
  Enw arall ar y rhain yw 'therapïau ategol' a gellir eu cynnig law yn llaw â thriniaethau confensiynol yn seiliedig ar feddyginiaeth. Mae therapïau amgen yn cynnwys: therapi celf, therapi cerdd, aromatherapi ac adweitheg.

Bydd yr adran hon yn cael ei datblygu ymhellach gyda rhagor o wybodaeth am bob adran, ond yn y cyfamser gallwn gynnig y cysylltiadau canlynol:

Y Gymdeithas Seicolegol Brydeinig - deall salwch meddwl; achosion a thriniaethau.

Rethink Mae gan Rethink ragor o wybodaeth am driniaethau a therapi.

Mae gwybodaeth ychwanegol, defnydd ac ymchwil gyfredol ar therapïau ategol ar gael yn adran ‘Gwybodaeth am Iechyd Meddwl' - ‘Strategaethau, triniaeth a therapïau' o safle'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn www.mentalhealth.org.uk

Therapïau Cyflenwol

Dros y blynyddoedd diweddar, mae therapïau cyflenwol wedi cynyddu mewn poblogrwydd fel ffordd o drin anhwylderau corfforol neu feddyliol - a chynnal lles. Dangosodd arolwg o 2005, a gomisiynwyd gan y Diagnostic Clinic yn Llundain bod 68 y cant o bobl yn credu yn effeithiolrwydd therapïau cyflenwol. Amcangyfrifir ar hyn o bryd bod 1 ym mhob 5 o Brydeinwyr yn defnyddio gofal iechyd cyflenwol - gan wario £130 miliwn y flwyddyn - a bod 50,000 o ymarferwyr therapïau cyflenwol yn y DU.

Gyda'r cynnydd hwn mewn poblogrwydd cafwyd galwadau i therapi cyflenwol gael mwy o rôl mewn gofal prif ffrwd. Yn 2004, cyflwynodd Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Peter Hain, gynnigion i alluogi cynnig meddyginiaethau cyflenwol ar y GIG. Mewn araith y llynedd fe ddadlodd o blaid hyn drwy ddweud: "Rwy'n credu y bydd hyn yn arwain at well iechyd ac yn y pen draw yn lleihau costau i'r GIG drwy annog cleifion i chwarae mwy o ran wrth warchod eu hiechyd eu hunain".

O ganlyniad i boblogrwydd cynyddol therapïau cyflenwol, a'u defnydd cynyddol yn brif ffrwd, cyhoeddodd Llywodraeth y DU yn 2004 y byddai therapïau cyflenwol yn cael eu rheoli'n fanylach. Mis Mawrth diwethaf, fe lansiodd Llywodraeth y Cynulliad y Cynllun Gwobrwyo Triniaeth Cyflenwol ar gyfer Cymru er mwyn cydnabod yr enghreifftiau gorau o ofal iechyd integredig.

• Felly beth yw meddyginiaeth gyflenwol?

Therapïau ‘cyflenwol' yw yn union hynny: therapïau sy'n cyflenwi neu'n ategu meddyginiaeth Orllewinol gonfensiynol pan y'i defnyddir ar y cyd (er nad yw o reidrwydd yn cynnig dewis amgen i feddyginiaeth gonfensiynol, fel yr awgrymir gan y term ‘meddyginiaeth amgen'). Defnyddir meddyginiaeth gyflenwol gan nifer o bobl i drin ac atal amrywiaeth eang o gyflyrau ac afiechydon, ond cred rhai ei fod hefyd yn chwarae rhan mewn bywyd iach yn gyffredinol ac wrth hyrwyddo iechyd a lles unigolyn.

• Ydi therapi cyflenwol yn gweithio?

Mae hwn yn bwynt dadleuol. Mae llawer o'r dystiolaeth am effeithiolrwydd therapïau cyflenwol yn anecdotaidd, ac mae tystiolaeth wyddonol yn tueddu i fod yn anghyson. Dywed Hafal: "Dim ond triniaethau a therapïau sydd wedi'u cymeradwyo gan ddadansoddiad gwyddonol y byddwn yn eu hargymell. Mae ymchwil gwyddonol i therapi cyflenwol wedi dangos bod rhai therapïau yn gweithio mewn rhai achosion, ond mewn nifer o achosion, nid oes tystiolaeth o gwbl ar gael. Fodd bynnag, mae'n rhaid gadael i bobl wneud eu dewisiadau eu hunain."

Awgrym Hafal - Os oes gennych chi ddiddordeb mewn defnyddio therapïau cyflenwol, holwch eich Meddyg Teulu i ofalu nad oes unrhyw sgil effeithiau negyddol.

Wrth drafod ‘meddyginiaethau traddodiadol', dywed Sefydliad Iechyd y Byd: "Dim ond ar gyfer defnyddiau o aciwbigo, rhai meddyginiaethau perlysieuol ac ar gyfer rhai o'r therapïau corfforol y mae tystiolaeth wyddonol o dreialon clinigol ar hap yn gryf. Mae angen ymchwil pellach i bennu effeithlonrwydd a diogelwch nifer o'r ymarferion a'r planhigion meddyginiaethol eraill." (Am fwy o wybodaeth, ewch i: www.who.int/mediacentre/factsheet/fs134/en/)

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn cytuno, gan ddweud: "Mae llawer o'r ymchwil presennol i'r defnydd o therapïau cyflenwol mewn iechyd meddwl i'w gael ar ffurf adroddiadau achos yn unig, heb fawr o dreialon clinigol cynhwysfawr nac adolygiadau ymchwil wedi'u cynnal. Os oes ymchwil ar gael, mae'n aml yn anodd cael ato."

Fodd bynnag, roedd adroddiad a gomisiynwyd gan Dywysog Cymru ac a gynhyrchwyd gan yr economydd, Christopher Smallwood, y llynedd, yn awgrymu y gall cyflyrau fel pwysau meddwl elwa o therapïau cyflenwol (awgrymwyd y gallai meddyginiaeth perlysieuol yn arbennig fod yn fuddiol wrth drin iselder).

Awgrym Hafal - Mae hefyd yn hanfodol eich bod yn defnyddio ymarferwyr sydd â'r cymwysterau priodol. Ar gael gafael ar ymarferwyr â'r cymwysterau priodol, ewch i wefan y Ffederasiwn Therapïau Cyfannol (www.fht.org.uk*) neu wefan Cymdeithas Meddyginiaeth Gyflenwol Prydain (www.bcma.co.uk*)

• Felly beth yw'r prif therapïau sydd ar gael? Edrychwn ar rai enghreifftiau poblogaidd...

*Sylwer nad yw Hafal yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol

Lawrlwythiwch Arweiniad Adferiad Hafal (PDF)