Meddyginiaeth

Mae meddyginiaeth yn rhan bwysig o driniaeth i lawer o gleientiaid, ac yn aml nid "mater naill ai/neu" ydyw. Rhaid i feddyginiaeth fod yn effeithiol a pheri cyn lleied o sgîl-effeithiau â phosibl.

Nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn cael triniaeth gyfoes ar gyfer iechyd meddwl. Yn y blynyddoedd diwethaf, daeth nifer o feddyginiaethau newydd ar gael sy'n arwain at lai o sgîl-effeithiau ac sy'n ymdrin yn fwy cadarnhaol â symptomau positif a negyddol na meddyginiaeth hŷn. Ac eto, lawer rhy aml nid yw'r meddyginiaethau newydd hyn yn cael eu rhagnodi.

Meddyginiaeth

Mae meddyginiaethau ar gael ar ffurfiau amrywiol (tabledi, chwistrelliadau neu hylifau). Gall y cyffuriau hyn arwain at sgîl-effeithiau y gellir rhagnodi meddyginiaeth ychwanegol ar eu cyfer.

Mae'r Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Rhagoriaeth Glinigol wedi amodi

Dylid ystyried arweiniad ar ddefnyddio Cyffuriau Gwrthseicotig (Annodweddiadol) mwy newydd ar gyfer Trin Schizophrenia (Canllaw Arfarnu Technoleg Rhif 43) ochr yn ochr â'r meddyginiaethau traddodiadol presennol fel un o'r opsiynau dewis cyntaf ar gyfer triniaeth.

Beth mae Canllaw Clinigol yn ei Feddwl mewn Gwirionedd?

Argymhellion yw canllawiau clinigol ar y driniaeth a'r gofal priodol i gleifion â salwch a chyflyrau penodol o fewn y GIG yng Nghymru a Lloegr. Maent yn mynd law yn llaw a gwybodaeth a sgiliau gweithwyr proffesiynol iechyd profiadol, ond heb fod yn eu disodli.

Pan fydd canllaw NICE yn cael ei gyhoeddi, disgwylir i weithwyr proffesiynol iechyd ystyried canllaw y Sefydliad yn llawn wrth arfer eu barn glinigol. Fodd bynnag, nid yw arweiniad NICE yn diystyru cyfrifoldeb unigol gweithwyr proffesiynol iechyd i wneud penderfyniadau sy'n briodol i amgylchiadau'r claf unigol, mewn ymgynghoriad â'r claf a/neu ei warchodwr neu ofalwr. Er enghraifft, pe bai alergedd gan glaf unigol i gyffur a argymhellir yn y canllaw, byddai'n briodol i'w gweithiwr proffesiynol ragnodi meddyginiaeth arall.

Canllaw Clinigol NICE ar Schizophrenia

• Mae'n cydnabod y bydd 1:100 yn cael profiad o schizophrenia
• Yn cydnabod, gyda thriniaeth briodol, y bydd y rhan fwyaf o bobl yn gwella neu'n ymadfer.

Mae'r arweiniad hwn yn argymell:

• Triniaeth gynnar
• Gofal holistaidd mewn ymadfer
• Gweithio mewn partneriaeth - cleient a gwasanaethau
• Gwybodaeth dda
• Asesiad Llawn
• Dewis o driniaeth / meddyginiaeth a Chyfarwyddebau Ymlaen Llaw

Beth yw'r Arweiniad i Gleientiaid wrth Ddefnyddio Meddyginiaethau Annodweddiadol?

• Dylai eich meddyg drafod gyda chi pa gyffur gwrthseicotig y dylech ei gymryd. Dylai eich meddyg esbonio buddion a sgîl-effeithiau'r cyffuriau, ac os yw'n briodol, ymgynghori â'ch eiriolwr neu ofalwr. Dylai penderfyniadau ynghylch pa gyffuriau a ragnodir i chi gael eu gwneud ar y cyd rhyngoch chi a'ch meddyg, a dylech ddeall pa sgîl-effeithiau posibl y gall y feddyginiaeth arwain atynt.
• Os cawsoch eich diagnosio â schizophrenia yn ddiweddar, yna dylai eich meddyg ystyried rhagnodi un o'r cyffuriau gwrthseicotig geneuol annodweddiadol (mwy newydd) canlynol: amisulpride, olanzapine, quetiapine, risperidone neu zotepine.
• Os ydych yn cymryd cyffuriau gwrthseicotig nodweddiadol (hŷn) ar hyn o bryd sy'n rheoli'ch symptomau schizophrenia, ond sy'n achosi sgîl-effeithiau yr ydych chi a'ch meddyg yn cytuno sy'n rhai annerbyniol, yna dylai eich meddyg ystyried rhagnodi cyffuriau gwrthseicotig annodweddiadol geneuol (amisulpride, olanzapine, quetiapine, risperidone, sertindole neu zotepine).
• Nid yw NICE yn argymell eich bod yn newid i un o'r cyffuriau gwrthseicotig annodweddiadol (mwy newydd) os ydych yn cymryd cyffuriau gwrthseicotig nodweddiadol (hŷn) ar hyn o bryd sy'n rheoli'ch symptomau schizophrenia ac nad ydynt yn achosi sgîl-effeithiau annerbyniol.
• Os oes tystiolaeth bod gennych yr hyn a elwir yn schizophrenia gwrthiannol i driniaeth neu TRS (lle nad yw'r cyffuriau yr ydych yn eu cymryd yn rheoli'ch symptomau schizophrenia), yna dylai eich meddyg ragnodi clozapine ar eich cyfer.
• Os yw mwy nag un cyffur gwrthseicotig annodweddiadol yn addas ar eich cyfer, dylai eich meddyg ragnodi'r cyffur rhataf.
• Os nad oes modd i chi gael trafodaeth lawn â'ch meddyg ynghylch pa gyffur y dylid ei ragnodi, er enghraifft, am eich bod yn ailwaelu neu'n cael pwl difrifol o schizophrenia, yna gall eich meddyg ragnodi cyffur gwrthseicotig annodweddiadol oherwydd y risg llai o arwain at sgîl-effeithiau. Yn yr amgylchiadau hyn, dylai eich meddyg drafod eich triniaeth cyffuriau gyda'ch gofalwr neu eiriolwr os yw hynny'n bosibl ac yn briodol.
• Argymhellir bod "cyfarwyddebau ymlaen llaw" yn cael eu datblygu a'u cadw yn eich rhaglen gofal. Yr hyn yw cyfarwyddebau ymlaen llaw yw cyfarwyddiadau a ysgrifennir gennych chi a'ch tîm gofal iechyd, sy'n disgrifio yr hyn yr hoffech ddigwydd os nad oes modd i chi fod yn rhan o drafodaeth â'ch meddyg ar adeg pan fydd angen triniaeth arnoch (er enghraifft, yn ystod cyfnod o ailwaelu neu bwl difrifol o schizophrenia).
• Dylai triniaeth â chyffuriau gwrthseicotig fod yn rhan o becyn gofal cyffredinol sy'n delio â'ch anghenion meddygol, emosiynol a chymdeithasol. Dylai eich meddyg a gweithiwr allweddol fonitro'n barhaus eich cynnydd a pha mor dda y mae'r cyffuriau yr ydych yn eu cymryd yn gweithio, ac unrhyw sgîl-effeithiau yr ydych yn eu dioddef. Mae hyn yn arbennig o bwysig os ydych newydd newid o un cyffur gwrthseicotig i un arall.
• Ni ddylid rhagnodi cyffuriau gwrthseicotig annodweddiadol a nodweddiadol ar yr un pryd ac eithrio am gyfnodau byr os ydych yn newid cyffuriau.

Sgîl-effeithiau

I rai cleifion, gall y sgîl-effeithiau hyn fod yn fwy ynysol ac annerbyniol yn gymdeithasol na schizophrenia ei hun. Gall y sgîl-effeithiau hyn gynnwys ysgwyd neu grynu, y cyhyrau'n plycio neu wingiadau a all fod yn barhaol neu a all ddiflannu ar ôl rhoi'r gorau i gymryd y cyffuriau. Gall sgîl-effeithiau eraill gynnwys golwg aneglur, ceg sych, magu pwysau neu ffitiau. I lawer o bobl, mae'r meddyginiaethau traddodiadol hyn yn rheoli symptomau eu schizophrenia heb unrhyw sgîl-effeithiau, ond i bobl eraill, mae'r sgîl-effeithiau a ddioddefant mor alaethus y gallant roi'r gorau i gymryd eu meddyginiaeth, sy'n golygu y gall symptomau eu schizophrenia fynd allan o reolaeth i'r graddau sy'n gofyn am ofal mewn ysbyty.

Sylwadau gan Gleientiaid

• "Dylid gwahardd yr hen gyffuriau. Dylai pawb allu cael y cyffuriau mwy newydd, annodweddiadol, beth bynnag yw eu pris - maent yn achub bywydau." - Ann o Gymru a dreuliodd flynyddoedd mewn ysbyty arbennig nes i droi at gyffur annodweddiadol ei galluogi i adael.
• "Mae'n amlwg bod y cyffuriau newydd yn gweithio. Mae pobl fel fi yn gweithio, mae gennym fywyd cymdeithasol, ac yn syml iawn, rydym yn byw ein bywydau. Nid yw hynny'n bosibl ar yr hen gyffuriau - rydych yn teimlo fel talp o jeli." - Martin o Gaint a ddioddefodd sgîl-effeithiau difrifol ar hen feddyginiaethau.
• "Mae meddyginiaeth newydd wedi galluogi i mi a fy ngŵr gael ansawdd bywyd llawer gwell. Yn y flwyddyn cyn i mi ddechrau cymryd meddyginiaeth annodweddiadol, ceisiais ladd fy hun 12 o weithiau, a bûm yn yr ysbyty chwe gwaith. Ers dechrau cymryd y feddyginiaeth 18 mis yn ôl, nid wyf wedi bod yn yr ysbyty ac rwy'n gallu gwneud gwaith gwirfoddol." - Diana o Southampton.
• "Mae'r feddyginiaeth fodern wedi gweithio go iawn i mi. Rwyf wedi bod yn iach nawr am dair blynedd, ond cefais amser ofnadwy o'r blaen ar yr hen feddyginiaethau, ac roedd gennyf symptomau tebyg i afiechyd Parkinson's." Joe, 26, o Lundain.

I ddarllen arweiniad Hafal i feddyginiaethau gwrthseicotig annodweddiadol ar gyfer sgitsoffrenia, cliciwch yma.

Lawrlwythiwch Arweiniad Adferiad Hafal (PDF)