Cyfweliad #GweithreduNidGeiriau: Oedolyn Priodol Cath Hanson

Dyma ni’n cwrdd gyda’r Oedolyn Priodol (OP) Cath Hanson er mwyn darganfod mwy am ei rôl fel OP, a’n gofyn p’un ai yw menywod wedi llwyddo i sicrhau cydraddoldeb yn 2018 – a beth yw’r prif faterion iechyd meddwl sy’n wynebu menywod heddiw.

A oes modd i chi ddweud wrthym ychydig am eich rôl fel Oedolyn Priodol?

Mae rhywun yn cysylltu gyda ni pan fod yna gred fod unigolyn sydd wedi’i arestio yn fregus. Ein rôl yw mynd yno a hwyluso’r broses o gyfathrebu rhyngddynt a’r swyddog ymchwilio.

Rydym hefyd yn edrych ar y cynllun gofal y mae’r Rhingyll wedi’i lunio cyn i ni gyrraedd er mwyn sicrhau bod capasiti gan y person: efallai ei fod wedi cael ei weld gan rywun proffesiynol neu’n cael ei ddal yn y ddalfa tra o dan ddylanwad. Mae rhai pobl yn dioddef seicosis cyffuriau; mae’n medru bod yn unrhyw beth o anabledd i anhawster dysgu, felly rydym yn gwirio’r cynllun gofal a dyna ffynhonnell ein gwybodaeth sylfaenol. Byddaf wedyn yn cwrdd gyda’r person sydd wedi ei ddal ac esbonio fy rôl – nid yw pob un ohonynt yn hapus i’n gweld yn syth ond mae fy nghyfradd llwyddiant yn dda iawn a buaswn yn dweud bod 99% o’r bobl sydd wedi eu dal yn y ddalfa yn ddiolchgar iawn erbyn diwedd y cyfweliad unwaith eu bod yn sylweddoli ein bod yno i sicrhau bod y cyfweliad mor ddidrafferth ag sy’n bosib.

Mae’n bwysig bod pobl yn deall eu hawliau ac yn teimlo’n ddiogel o fewn yr awyrgylch yna. Fel Oedolyn Priodol, byddaf yn hwyluso sgwrs dda a’n sicrhau bod yr arolygwr neu’r swyddog ymchwilio yn defnyddio iaith sy’n hawdd i’w deall fel bod pob dim yn eglur. Mae’n rôl heriol iawn – nid yw’n bosib i chi fynd mewn i ystafell a llaesu dwylo.

100 mlynedd ar ôl i fenywod ennill yr hawl i bleidleisio, ydych chi’n credu ein bod wedi llwyddo sicrhau cydraddoldeb rhyw?

Dim o gwbl. Os ydych yn edrych ar raddfeydd cyflog pobl mewn uwch swyddi, byddwch wastad yn gweld bod dynion fel arfer yn mwynhau cyflogau gwell na menywod. Rwy’n teimlo bod lot o welliant wedi bod ond bod dal tipyn o ffordd i fynd cyn i ni ennill cydraddoldeb.

Pam ydych yn meddwl fod angen yr ymgyrch yma?

Mae’r ymgyrch hon yn hynod o bwysig i dynnu sylw at y ffaith fod menywod yn gryf a bod dim rheswm pan na ddylwn ni fod yn gydradd. Dylai pawb fod yn gydradd. Hoffwn weld pawb yn cydweithio fel tîm. Er bod dynion yn gryfach yn gorfforol na menywod, nid yw’n meddwl eu bod nhw yn gryfach yn feddyliol hefyd. Rwy’n credu bod cydraddoldeb yn holl bwysig a’n bod yn medru cydweithio.

Pa newidiadau hoffwch weld yn y ffordd mae menywod yn cael eu trin a’u hystyried?

Hoffwn weld menywod yn cael eu cydnabod am y gwaith y maent yn cyflawni ac am eu sgiliau oherwydd rwy’n teimlo eu bod yn cael eu hesgeuluso. Buaswn hefyd yn hoffi pawb i sylweddoli bod llais gennym am ein bod yn cael ein hanwybyddu weithiau. Rwy’n adnabod cydweithwyr yn yr heddlu a phetai  gwallt melyn ganddynt, byddent yn cael eu gwawdio, sy’n drist iawn. Yn anffodus, mae’r fath yma o beth yn parhau ac rwy’n teimlo mai’r unig ffordd y mae modd i ni symud ymlaen yw ein bod yn cael ein cydnabod yn ein gyrfaoedd a’n bod yn cael ein talu a’n cefnogi yn yr un modd.

Beth yn eich barn chi yw’r prif faterion iechyd meddwl sy’n wynebu menywod yn yr oes fodern?

Mae gymaint ohonynt. Mae cael babi yn fater enfawr gan fod mod yn teimlo fod mamau yn cael eu cosbi os oes gyrfa ganddynt  pan yn cael plant. Mae’n bosib y bydd ei gyrfa yn cael ei heffeithio a phan maent yn dychwelyd i’r gweithle mae’n anodd iddynt fynd nôl i ddringo’r ysgol fel petai. Wedi cael babi, mae’r emosiynau dros y lle oherwydd mae menywod yn teimlo’n rhanedig. Maent am aros adref yn gofalu am y baban ond maent hefyd yn dymuno mynd nôl i’r gwaith. Mae yna lawer o stigma ynghlwm wrth hyn. Nid yw dynion fel arfer dangos arwyddion o iselder a gorbryder oherwydd yn aml, nid ydynt mor agored â menywod sydd yn cyfaddef fod problem ganddynt. Yn anffodus, bydd dynion yn ceisio cuddio rhywbeth ac anghofio amdano ond nid yw menywod yn gwneud hyn, maent yn siarad am bethau ond maent yn cael eu cosbi.   Ffactor arall sydd yn effeithio ar fenywod yw’r patrwm misol sydd yn effeithio ar hwyl menywod. Rwyf wedi sylwi droeon yn ystod y blynyddoedd fod eraill yn sôn “O, rhaid bo hi’n amser y mis!”. Mae hyn yn drist iawn, oherwydd fel menywod, rhaid i ni oresgyn nifer o rwystrau a cheisio sicrhau dyfodol gwell i’n hunain.

Pa fenywod sydd wedi eich ysbrydoli?

Mae fy Mam wedi fy ysbrydoli’n fawr gan nad oedd wedi cael llawer o addysg, ond pan oedd fy mrawd a minnau yn fach, aeth yn ôl i fyd addysg gan ddod yn uwch nyrs mewn theatr. Rwyf mor falch o’r hyn a gyflawnodd. Hi sydd yn gyfrifol am y person ydwyf heddiw. Mae yna rhai menywod gwych sydd allan yno yn ymladd i gael eu cydnabod ac maent wedi cyflawni pethau gwych sydd yn medru ysbrydoli eraill.

Mae Hafal yn darparu gwasanaeth Oedolyn Priodol i Heddlu De Cymru, Dyfed Powys, Gwent a Gogledd Cymru. Am fwy o wybodaeth ar ddod yn Oedolyn Priodol,  ewch os gwelwch yn dda i www.hafal.org/appropriate-adults-recruitment-pack/