Cyfweliad #GweithreduNidGeiriau: Y gofalwr llawn amser, Tanya Williams, yn trafod ei rôl, y materion allweddol ynghlwm wrth fod yn ofalwr a chydraddoldeb i fenywod   

Mae Tanya Williams, o Bowys, yn ofalwr llawn amser ar gyfer ei merch sydd yn 24 mlwydd oed ag awtistiaeth. Yma, rydym yn trafod gyda hi’r hyn y mae’n meddwl am ei rôl fel gofalwr, y cymorth sydd ar gael i bobl fel hi, a’r materion iechyd meddwl sydd yn wynebu menywod heddiw.

Mae tua thri chwarter o ofalwyr iechyd meddwl yn fenywod. A ydych yn credu fod gofalwyr yn derbyn y cymorth sydd angen arnynt?

Dim mewn gwirionedd. Rwy’n derbyn tair awr o help yr wythnos ond mae fy merch angen gofal ddydd a nos, ac felly, nid yw’n rhoi digon o amser i mi fynd allan a gwneud yr hyn sydd angen yn ystod yr wythnos. Hyd yn oed pan wyf wedi ceisio siarad gyda Gwasanaethau Cymdeithasol er mwyn trefnu help, nid ydynt wedi bod o unrhyw gymorth.

Beth fyddai yn eich helpu chi fwyaf yn eich rôl gofalu?

Byddai cael mwy o amser, er enghraifft, i fynd i weld y meddyg fy hun neu i wneud y siopa neu unrhyw beth arall sydd angen ei wneud. Mae yna grŵp awtistiaeth yr hoffem ei fynychu ond nid yw’n agos at ble wyf yn byw: mae tua hanner awr i ffwrdd ac nid yw’r tair awr o help yr wyf yn derbyn yn rhoi digon o gyfle i mi fynychu. Nid yw’r amser gennych i wneud yr hyn sydd angen. Byddai’n hyfryd cael mwy i amser i wneud rhai pethau.

Beth yw’r prif bethau a’r heriau yr ydych yn wynebu fel gofalwr?

Ein trafferthion iechyd meddwl ein hunain. Rydym yn teimlo yn gwbl llesg drwy’r amser ac yn methu cerdded i ffwrdd. O’r eiliad yr ydych yn dihuno tan eich bod yn cysgu – os ydych yn ddigon lwcus i gysgu – mae’n galed yn gorfforol ac yn feddyliol. Ac nid oes neb arall yr wyf yn medru rhannu’r baich â hwy, a hynny am fy mod yn fam sengl ac yn gorfod bwrw ati!

Pa gyngor arall sydd gennych ar gyfer menywod sydd yn newydd i’r rôl gofalu?

Ceisiwch gymryd cam yn ôl a neilltuo amser ar gyfer chi’ch hun, ond mae’n haws dweud na gwneud. Yn anffodus, bu’n rhaid i mi roi’r gorau i’m swydd er mwyn gofalu am fy merch am ei fod yn amhosib gweithio a gofalu amdani ar yr un pryd. Ceisiwch fanteisio ar bob eiliad. Mewn hanner awr, efallai y bydd hi mewn lle gwell, ac felly, rhaid i chi fanteisio ar y pum munud honno er eich budd chi’ch hun.

Beth yw’r materion iechyd meddwl sydd yn wynebu menywod heddiw?

Nid oes llawer o gymorth ar gael iddynt. Mae’n cymryd mor hir i gael help, oherwydd mae’n galed i mi a’m merch, ac rydych yn teimlo eich bod ar ben eich hun weithiau. Mae fy rôl yn sicr yn effeithio ar fy iechyd meddwl ond nid wyf yn cael yr amser i fynd i weld y meddyg a cheisio datrys yr hyn sydd yn effeithio arnaf. Mae’n medru bod yn anodd iawn.

Can mlynedd wedi’r bleidlais, a ydych yn credu ein bod wedi sicrhau cydraddoldeb?

Mae cryn dipyn i’w wneud eto. Rwy’n teimlo fel bod pethau yn dechrau mynd yn eu hôl yn hytrach nag yn eu blaen. Peidiwch â’m camddeall, gan fy mod yn gwybod fod llawer o dadau yno yn gofalu am eu plant ond menywod sydd fel arfer yn gorfod gofalu. Mae hyn yn annhebyg ac nid yw’r ochr yma o bethau i weld yn gwella o gwbl.

Pa fenywod sydd wedi eich ysbrydoli fwyaf yn eich bywyd?

Mam. Roedd yn fenyw gryf iawn ac annibynnol tan y diwrnod olaf un. Roedd ganddi bump o blant, ac er bod dad ar hyd lle, roedd yn gweithio i ffwrdd llawer iawn o’r amser. Yn ariannol, roedd pethau yn anodd ond roedd yn llwyddo i ymdopi doed a ddelo. Byddai’n bwrw ymlaen gyda phethau drwy’r amser.

A’m Merch hefyd – a hynny yn sgil pob dim y mae’n wynebu. Er nad yw ei hiechyd meddwl yn wych, mae’n ceisio gweld y gorau ym mhob dim a’n meddu ar yr agwedd fod ‘yfory yn ddiwrnod arall’. Rwy’n sicr yn credu mai fy Merch a’m mam yw’r ddwy fenyw gryfaf yr wyf wedi dod ar eu traws.

Mae’r ymgyrch #GweithreduNidGeiriau yn cael ei chynnal rhwng Gorffennaf a Medi 2018 ac yn cynnwys 22 digwyddiad sirol. Cofiwch gadw golwg am ddyddiad eich digwyddiad lleol chi. Dilynwch yr ymgyrch ar ein tudalennau Facebook a Twitter neu ewch i www.hafal.org/deedsnotwords/