Cyfweliad: Nicola Thomas, Cyfarwyddwr Materion Corfforaethol a Chyhoeddus, ar ein hymgyrch #GNG

Roedd menywod wedi ennill yr hawl i bleidleisio can mlynedd yn ôl ar ôl ymgyrchu a gweithredu yn uniongyrchol, gan alw am ‘Gweithredu Nid Geiriau’. Yr haf hwn, mae Hafal yn dathlu’r canmlwyddiant hwn  gydag ymgyrch newydd ar y rhengflaen i fenywod – yr hawl i fwynhau iechyd meddwl a lles. 

Roedd Cyfarwyddwr Materion Corfforaethol a Chyhoeddus Hafal, Nicola Thomas, sydd yn rhan o’r panel sydd yn arwain yr ymgyrch, wedi rhannu ei barn ar y materion sydd yn wynebu menywod  â phroblemau iechyd meddwl heddiw, 100 mlynedd ar ôl i fenywod ennill yr hawl i bleidleisio.

  1. Can mlynedd wedi ennill yr hawl i bleidleisio, a ydych chi yn credu eich bod wedi cyflawni cydraddoldeb rhywiol?

‘Rwy’n credu ein bod wedi gwneud cynnydd sylweddol ond mae cryn dipyn o ffordd i fynd!

Ym mhob agwedd o fywyd gan gynnwys gofal iechyd, addysg a chyflogaeth, mae menywod yn gorfod gwneud dewisiadau neu gyfaddawdau  na sydd yn rhaid i ddynion eu hystyried.

Yn 2018, nid yw menywod yn cael eu cynrychioli yn deg mewn llywodraeth ac ar fyrddau mewn busnesau ac mae dal rhaid i ni ymladd er mwyn i eraill glywed ein lleisiau mewn nifer o feysydd.’

  1. Beth yw’r prif faterion iechyd meddwl sydd yn wynebu menywod heddiw?

‘Mae #GNG yn amlygu’r prif faterion iechyd meddwl sydd yn wynebu menywod heddiw.

Yn siarad gydag Aelodau Hafal dros yr 20 mlynedd ddiwethaf, mae’r themâu cyson wedi cynnwys diffyg cefnogaeth i ofalwyr; gwasanaethau truenus i fenywod ifanc a merched, a diffyg gwasanaethau amenedigol yng Nghymru.

Os ydym am wneud gwahaniaeth go iawn i genedlaethau’r dyfodol, mae menywod ifanc a merched yn gorfod cael mynediad at wasanaethau amserol a safon uchel sydd yn briodol i’w hanghenion.

Rhaid sicrhau bod gwasanaethau amenedigol arbenigol ar gael i bawb ar draws Cymru – gwasanaethau sydd yn darparu cyfuniad  o gymorth iechyd meddwl effeithiol, gofal iechyd corfforol yn ystod ac ar ôl beichiogrwydd, a gwasanaeth sydd yn cydnabod pwysigrwydd y berthynas rhwng mam a’i baban. Bydd mamau newydd ond yn cael y gofal iechyd meddwl y maent angen a’n haeddu drwy ddulliau arbenigol cyfun.’

  1. Pam ydych yn credu bod angen ymgyrch #GNG?

‘Mae’r ‘geiriau’ eisoes yn bodoli mewn nifer o fformatau gan gynnwys y Ddeddf Hawliau Dynol (1983), Deddf Cydraddoldeb (2010) a Chod Ymarfer Deddf Iechyd Meddwl (1983): yr hyn sydd angen i ni weld nawr yw ‘gweithredoedd’ – camau sydd yn arddangos ac yn cynnig tystiolaeth nad oes rhaid i fenywod i wneud cyfaddawdau, nad oes rhaid iddynt fodloni gyda’r hyn sydd yn eilradd, neu’n waeth na dim, derbyn nad oes unrhyw opsiynau ar gael i ni.

Fel menywod, mae angen i ni wneud newidiadau ein hunain: i fod yn ddigon dewr a’n hyderus yn ein hawliau a’n gallu. Mae menywod o gwmpas Cymru – a’r byd – angen credu ein bod yn meddu ar yr hawl i fwynhau iechyd meddwl a lles.’

  1. Beth ydych am gyflawni fel rhan o’r ymgyrch hon?

‘Mae’r egwyddor yn amlinellu 10 pwynt gweithredu ac mae Hafal yn barod naill i ddarparu gwasanaethau neu ymgyrch am wasanaethau a gwelliannau ym mhob un o’r deg maes.

Rwy’n gobeithio y bydd yr ymgyrch yn ymrymuso menywod  wneud y newidiadau eu hunain, i hyrwyddo newid ac i roi gwybod i bawb am yr angen am newid.

Bydd adroddiad terfynol yr ymgyrch yn amlygu i Lywodraeth Cymru’r hyn y mae menywod Cymru ei angen ac yn cynnig pa newidiadau y mae modd eu gweithredu – a’n sicrhau eu  bod yn cael eu dal yn atebol am ymateb!’

  1. Pa newidiadau hoffech chi weld yn y modd y mae menywod yn cael eu trin neu’r modd y mae pobl yn meddwl amdanynt?

‘Nid yw unrhyw berson yn haeddu cael ei drin yn llai ffafriol yn sgil ei ryw. Rwyf am weld gwasanaethau a dewisiadau ar gael i fenywod yng Nghymru sydd yn briodol i anghenion personol, nid yn sgil eu rhyw.

Rwy’n gobeithio y bydd #GNG yn helpu i hysbysu ac addysgu a herio ystrydebau rhyw mewn cymdeithas er mwyn sicrhau mynediad teg ar wasanaethau priodol, safonol i fenywod yng Nghymru.’

  1. Pa fenywod sydd wedi eich ysbrydoli chi a pham?

‘Mae nifer o fenywod wedi fy ysbrydoli dros y blynyddoedd.

Mae fy mam wedi fy ysbrydoli yn fawr; mae wedi rhoi set o egwyddorion moesol i mi a’m brawd ac wedi dangos ei bod yn fenyw gryf, annibynnol!

Tra oeddwn yn ystyried gyrfaoedd yn fy arddegau, roeddwn wedi fy ysbrydoli gan Florence Nightingale, nid yn unig am ei gwaith yn rhoi gofal nyrsio yn ystod Rhyfel y Crimea, ond hefyd yn sgil ei gwaith yn hyfforddi nyrsys y dyfodol. Mae sôn bod Nightingale wedi dweud “Rwy’n teimlo fod teimladau rhywun yn cael eu gwastraffu mewn geiriau; dylid eu trosglwyddo yn weithredoedd sydd yn dwyn canlyniadau”, ac mae hyn yn cydweddu gyda’r ymgyrch  #GNG.

Dros yr 20 mlynedd ddiwethaf, mae’r menywod yr wyf wedi gweithio gyda hwy wedi parhau i’m hysbrydoli gyda’u hymroddiad, hygrededd, empathi a dewrder.

Bydd yr ymgyrch #GNG yn cael ei chynnal rhwng Gorffennaf a Medi 2018 ac yn cynnwys 22 digwyddiad ym mhob un sir yng Nghymru.

Dilynwch ein hymgyrch ar ein tudalennau Facebook a Twitter neu ewch i: http://www.hafal.org/deedsnotwords/